ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਸਬੰਧੀ
'ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ'
<><><><><><><>
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਸਬੰਧੀ 'ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ' ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਇਤਲਾਹਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। 'ਟਾਈਮਜ਼ ਔਫ਼ ਮੈਨੀਟੋਬਾ' ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਇਕ 'ਸਕਰੀਨਸ਼ਾਟ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁਗਲੀ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ, ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ, ਭਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ 'ਤਲ਼ਦਾ' ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਰਤ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਖ਼ਬਰ ਨਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ, 'ਸੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼' ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਰਾਹੀਂ 'ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ' ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ' ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਗੁੱਝੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਬਰੱਸਲਜ਼ ਦੇ ਇਕ ਗ਼ੈਰਮੁਨਾਫ਼ਾ ਗਰੁੱਪ 'ਈ ਯੂ ਡਿਸਇਨਫੋਲੈਬ', ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, 'ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ' ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ 'ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ' ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 65 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 265 ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12 ਸਾਈਟਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਚਲੰਤ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਠੱਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਦੇ-ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਦਾਂ 'ਦ ਟੋਰਾਂਟੋ ਈਵਨਿੰਗ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ'।
'ਸੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼' ਕੋਲ ਅਜਿਹੀਆਂ 16 ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸਬੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਣਾਈਆਂ ਹੀ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉੱਪਰੋਂ, ਸਥਾਨਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਹੀ ਲੱਗਣ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਗਰੁੱਪ' ਵੱਲੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਠੱਪ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਗਈ, ਕਿਉਂ ਕਿ 'ਈ ਯੂ ਡਿਸਇਨਫੋਲੈਬ' ਵੱਲੋਂ ਲੱਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੱਝ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਸ਼ਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਈਟਾਂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਦਮੀ ਕਹਾਉਂਦੇ, ਅੰਕਿਤ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵਾ ਗਰੁੱਪ' ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। 'ਸੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼' ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਖ਼-ਪਰਖ਼ ਕਰਨ ਲਈ 'ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਡੈਟਾ ਐਨੈਲੇਸਿਸ ਡੋਮੇਨ ਟੂਲਜ਼' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਸਬੰਧੀ ਸਰਨਾਵਾਂ, ਐਡਮੰਟਨ ਦੇ ਇਕ ਬੰਗਲੇ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸਾਈਟਾਂ ਉਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭੁਗਤਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਘੜਨ-ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ 'ਟੋਰਾਂਟੋ ਮੇਲ', ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂ 'ਕਿਊਬੈਕ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼' ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂ 'ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਨਿਊ ਬਰੱਨਜ਼ਵਿਕ' ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਕਈ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੇ 'ਅਬਾਊਟ' ਯਾਨੀ 'ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ' ਵਾਲ਼ੇ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰੇ ਹਨ। 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ' ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕੀ ਔਜ਼ਾਰ 'ਬੱਜ਼ਸੂਮੋ' ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੇ 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ' ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ 'ਲਾਈਕਜ਼' ਅਤੇ 'ਸ਼ੇਅਰਜ਼' ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਈਟਾਂ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ।
'ਈ ਯੂ ਡਿਸਇਨਫੋਲੈਬ' ਦੇ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਲੈਗਸਾਂਦਰੇ ਅਲਾਫਿਲੀਪੇ ਦਾ ਕਹਿਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ 2010 ਤੋਂ ਚੱਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣ ਹੈ, "ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਣ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਨਖਿੱਧਣ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਅਲੀ ਮੀਡੀਆ ਸਾਈਟਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੁੱਝ 'ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਲੋਕ', ਕੁੱਝ ਸਭਾਵਾਂ-ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਫੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਥੇਬੰਦਤ ਹਨ।"
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੁੱਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਕੀਤੇ, ਰੱਫੜ ਭਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰ-ਦੌਰੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਗਰੁੱਪ' ਦਾ ਨਾਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰਾ, ਉਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਭਾ-ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਰਸਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਧਾਰਾ ੩੭੦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਾ ਰੱਦ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ਼ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਫੋਨ ਸੇਵਾ ਦੀ 'ਨਸਬੰਦੀ' ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦਸਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੌਂਟਰੀਆਲ ਦੀ 'ਕਨਕੌਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੁਲੀਅਨ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੌਰਾ, ਭਾਰਤ (ਸਰਕਾਰ) ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ਼ ਸਿੱਝਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿਹਤਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਢੰਗ ਹੋਵੇ। ਇਹੋ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਦਾਂ ਕਹੀ, "ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਏਦਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਹੈ, 'ਦੇਖ ਲਓ, ਸਾਡੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵੀ ਜਮਾ ਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਲ਼ੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਜਮਾ ਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਲ਼ੇ ਹੀ ਹਨ ਤੇ ਦੇਖ ਲਓ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ-ਦਿਲੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਵੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਬਹੁ-ਨਸਲੇ, ਬਹੁ-ਪਛਾਣੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆ ਕੇ ਦੇਖ ਲਓ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।'"
ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ, 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ' ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਦੋ ਗ਼ੈਰਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਨਾਨ-ਅਲਾਈਨਡ ਸਟੱਡੀਜ਼' ਯਾਨੀ 'ਆਈ ਆਈ ਐੱਨ ਐੱਸ' ਅਤੇ 'ਵਿਮਨ'ਜ਼ ਇਕੌਨੋਮਿਕ ਐਂਡ ਸੋਸ਼ਲ ਥਿੰਕ-ਟੈਂਕ' ਯਾਨੀ 'ਡਬਲਯੂ ਈ ਐੱਸ ਟੀ ਟੀ' ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।'ਆਈ ਆਈ ਐੱਨ ਐੱਸ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ' ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਗਰੁੱਪ' ਦੇ ਸਰਨਾਵੇਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਡਬਲਯੂ ਈ ਐੱਸ ਟੀ ਟੀ', ਐੱਮ. ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਵੱਲੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾਈ ਹੋਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਉਹ ਮਦੀ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਕਿਤ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਹੇਠ ਛਪਦੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ 'ਰਹੱਸਮਈ ਜਿਹੇ' ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਨਿਊ ਡੇਹਲੀ ਟਾਈਮਜ਼' ਦਾ 'ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਨਾਮਾਨਿਗ਼ਾਰ' ਵੀ ਹੈ।
'ਫੇਸਬੁੱਕ' ਉੱਤੇ ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ 12 ਲੱਖ 'ਫਾਲੋਵਰ' (ਪੈਰੋਕਾਰ) ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੀਲ-ਹੁੱਜਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'ਫਾਲੋਵਰਜ਼' ਜਾਅਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਤਲਾਹਾਂ ਹਨ ਕਿ 'ਸ਼ਰਮਾ' ਨੇ ਹੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
'ਸੀ. ਬੀ. ਸੀ./ ਰੇਡੀਓ-ਕੈਨੇਡਾ' ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣ ਹੈ ਕਿ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ਕਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਹ ਰੱਫ਼ੜ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਦੇ ਵੀ 'ਨਿਊ ਡੇਹਲੀ ਟਾਈਮਜ਼' ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਕੌਫੀਲਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਖੜਕਦੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੌਰਾ, ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਸਬੰਧੀ ਹੀਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹਰਬਾ ਸੀ।"
ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ, 'ਟੋਰਾਂਟੋ ਸੱਨ' ਦਾ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਤਾਰਿਕ ਫ਼ਤਿਹ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਲਿਬਰਲ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮਾਰੀਓ ਸਿਲਵਾ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਕਾਲਮ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਟ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ 'ਆਈ ਪੀ ਐਡਰੈੱਸ' ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਗਰੁੱਪ' ਦਾ ਹੈ।
'ਸੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਨਿਊਜ਼' ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਵੀ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਬਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਹੀਲੇ ਕੀਤੇ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਫੋਨ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਵਿਚ ਇਕ 'ਈਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ' ਦਿੱਤਾ। ਉਸ 'ਈਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ' ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਈਮੇਲ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ 'ਟਵਿੱਟਰ' ਖਾਤੇ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਈਪੀ ਟੂਡੇ' ਦਾ ਖਾਤਾ ਅਤੇ '4ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ' ਦਾ ਖਾਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਈਟਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। 'ਈ ਯੂ ਡਿਸਇਨਫੋਲੈਬ' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਆਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ 'ਈਪੀ ਟੂਡੇ' ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਲੇਖ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਪਰਚੇ 'ਆਰ ਟੀ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛਾਪੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁਆਫ਼ੀਨਾਮਾ ਛਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅੰਕਿਤ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਲਿਬਰਲ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮਾਰੀਓ ਸਿਲਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਓਦਾਂ ਸਿਲਵਾ ਨੇ 'ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਜਨੇਵਾ', 'ਨਿਊ ਡੇਹਲੀ ਟਾਈਮਜ਼' ਅਤੇ '੪ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ' ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ।#
'ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਮੈਨੀਟੋਬਾ' ਦਾ ਇਕ 'ਸਕਰੀਨਸ਼ਾਟ' (ਫੋਟੋ:ਰਾਇਟਰਜ਼)
ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਐੱਮ. ਪੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਡੱਲ ਝੀਲ ਦਾ ਗੇੜਾ ਮਾਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਦੀ ਇਕ ਝਲਕ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧੁਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਦੀ ਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ (ਫੋਟੋ:ਰਾਇਟਰਜ਼)
ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਐੱਮ. ਪੀਜ਼ ਡੱਲ ਝੀਲ ਵਿਚ, ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਇਕ ਬੇੜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ (ਫੋਟੋ:ਰਾਇਟਰਜ਼)
ਤਾਰਿਕ ਫ਼ਤਿਹ
ਮਾਰੀਓ ਸਿਲਵਾ
